Vasiyetnamede Sık Yapılan Hatalar ve Bunlardan Kaçınmanın Yolları

Sık duyulan inanışlardan biri, bir kâğıda birkaç satır yazıp altını imzalamanın yeterli olduğudur. Oysa vasiyetnamenin geçerli sayılması için kanunun aradığı şekil şartları vardır ve bunlardan biri eksik kaldığında metin, yazanın gerçek isteğini yansıtsa bile hükümsüz kalabilir. Burada mesele niyetin samimiyeti değil, şeklin eksiksizliğidir.

Genel olarak üç şekil bilinir: resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname. Sözlü olan yalnızca olağanüstü hallerde, yani ölüm tehlikesi ya da ulaşım gibi imkânların kesildiği durumlarda başvurulan bir yoldur. Gündelik hayatta çoğu kişi bunu bir seçenek gibi düşünür ve bu da yanlış bir güven doğurur.

Bu nedenle ilk adım, hangi şeklin seçildiğini bilerek ilerlemektir. Bir metnin üstüne vasiyetname yazmak onu vasiyetname yapmaz; hangi türe girdiğini ve o türün şartlarını karşılayıp karşılamadığını görmek gerekir.

Okurlardan gelen sorularda da aynı tablo görülüyor: insanlar çoğunlukla içeriği düşünüyor, şekli ise sonraya bırakıyor. Sıralamayı tersine çevirmek, yani önce şekli sağlamlaştırmak, sonradan doğabilecek tartışmaların büyük kısmını baştan ortadan kaldırır.

• Şekil şartı eksikse niyet tek başına yeterli olmaz
• Üç genel şekil vardır, sözlü olanı istisnaidir
• Önce şekli, sonra içeriği düşünün

El yazılı vasiyetnamede metnin baştan sona vasiyet edenin kendi eliyle yazılması beklenir. Bilgisayarda hazırlanıp yalnızca imzalanan bir metin bu şartı karşılamaz. Bir başkasının yazıp vasiyet edenin imzaladığı sayfalar da aynı sorunu taşır. Bu ayrıntı, en çok iyi niyetle yardım isteyen yakınların araya girdiği durumlarda gözden kaçar.

İkinci tuzak tarihtir. Vasiyetnamenin hangi gün, ay ve yıl yazıldığı açıkça belirtilmelidir. Tarihsiz metin, birden fazla vasiyetname bulunduğunda hangisinin daha sonra yazıldığını anlamayı güçleştirir. Sonraki tarihli metin önceki ile çeliştiği ölçüde onun yerine geçtiği için sıra önem taşır.

Üçüncüsü imzadır. İmza metnin sonunda yer almalı ve vasiyet edenin her zamanki imzası olmalıdır. Sayfaların arasına eklenen notlar, kenar yazıları ve sonradan çizilen satırlar da ayrıca dikkat ister.

Pratik bir alışkanlık olarak, metni yazdıktan sonra bir gün bekleyip yeniden okumak işe yarar. Silinti, ek ve belirsiz ifade varsa temiz bir nüshayı baştan yazmak, düzeltmelerle dolu bir kâğıdı olduğu gibi bırakmaktan daha sağlam bir tercihtir.

• Metnin tamamı kendi el yazınızla olmalı
• Gün, ay ve yıl eksiksiz yazılmalı
• İmza metnin sonunda yer almalı

Bir diğer yaygın yanlış, her vasiyetnamenin noterde ve tanık huzurunda yapılması gerektiğidir. Resmî vasiyetnamede görevli ve tanıklar bulunur; el yazılı vasiyetnamede ise tanık aranmaz. İki türü birbirine karıştırmak, gereksiz yere ya da yanlış biçimde tanık aramaya yol açabilir.

Tanık söz konusu olduğunda da ayrıntı vardır. Vasiyetnamede kendisine bir şey bırakılan kişinin ya da yakın akrabasının tanık olması sakıncalı görülür. Bu kuralı bilmeyen kişi, çok güvendiği birini tanık yaparak metnin ilgili kısmını tartışmaya açabilir.

Resmî yolun bir avantajı, şekil şartlarının görevli tarafından denetlenmesi ve metnin kaybolma ihtimalinin azalmasıdır. Buna karşılık her zaman gerekli olduğu söylenemez; seçim, kişinin durumuna ve ihtiyacına bağlıdır.

Burada amaç bir yolu diğerine üstün göstermek değil, her birinin neyi gerektirdiğini açıkça bilmektir. Kaynaklarda tarif edilen şartları okuyup kendi durumunuza uyanı seçmek, kulaktan dolma bilgiyle karar vermekten çok daha güvenlidir.

• Tanık şartı türe göre değişir
• Lehine bir şey bırakılan kişi tanık olmamalı
• Resmî yol denetim sağlar ama zorunlu değildir

Şekil kadar içerik de hata üretir. Birçok kişi mal varlığının tamamı üzerinde dilediği gibi karar verebileceğini düşünür. Oysa kanun, bazı yakınlar için saklı pay denen ve vasiyetle tamamen ortadan kaldırılamayan bir bölüm öngörür. Bu pay aşıldığında vasiyetname kendiliğinden geçersiz olmaz, ancak ilgili mirasçı belirli koşullarda payının tamamlanmasını isteyebilir.

Bu yüzden vasiyetnameyi yazmadan önce kimlerin mirasçı sayıldığını ve her birinin payının neye denk geldiğini kabaca hesaplamak gerekir. Kimseye bir şey bırakmama kararı, yazılmış olması nedeniyle bağlayıcı hale gelmez; kanunun çizdiği sınırlar içinde kalır.

Ayrıca vasiyette tek tek mal saymak her zaman yeterli değildir. Zamanla satılan, değişen ya da sonradan edinilen mallar metinle uyuşmayabilir. Genel ve esnek bir ifade seçmek, ancak belirsizliğe yer bırakmayacak biçimde, çoğu durumda daha sağlıklıdır.

Bu konunun ayrıntıları mirasçıların paylarını anlatan yazılarda ele alınıyor. Burada özetle, vasiyetin kanun sınırları içinde yazılması gerektiğini ve bu sınırı baştan bilmenin sonradan çıkabilecek pek çok tartışmayı önlediğini söylemek yeterli.

• Saklı pay vasiyetle tamamen yok edilemez
• Önce mirasçıları ve olası payları belirleyin
• Mal listesi zamanla eskiyebilir

Vasiyetname yazıldıktan sonra işin bittiği düşünülür; oysa metnin bulunabilir olması da önemlidir. Çekmecenin dibinde unutulan ya da yalnızca bir kişinin bildiği bir yerde duran metin, gerektiğinde ortaya çıkmayabilir. Nerede durduğunu güvendiğiniz birine bildirmek, içeriğini açıklamadan da yapılabilir.

Bir başka yanılgı, vasiyetnamenin bir kez yazıldıktan sonra değiştirilemeyeceğidir. Vasiyet eden dilediği zaman metnini değiştirebilir ya da geri alabilir. Aile durumu, mal varlığı veya düşünceler değiştikçe metni gözden geçirmek makul bir alışkanlıktır.

Burada dikkat edilecek nokta, yeni bir metin yazarken eskisiyle ilişkisini açık bırakmaktır. Önceki vasiyetnamenin tamamen geçersiz sayılıp sayılmadığı belirsiz kalırsa iki metin arasında çelişki doğabilir. Yeni metinde bunu açıkça yazmak sonradan çıkacak soruları azaltır.

Son olarak, vasiyetnamenin yok edilmesi ya da yırtılması da bir iptal biçimi olabilir ama bunun sonuçları duruma göre değişir. Karar vermeden önce genel kuralları kaynaklardan okumak yerinde olur.

• Metnin yerini güvendiğiniz birine bildirin
• Vasiyetname her zaman değiştirilebilir
• Yeni metinde eskisiyle ilişkiyi açıkça yazın

Yukarıdaki yanlışların çoğu, birkaç basit alışkanlıkla azaltılabilir. Önce seçeceğiniz şekli belirleyin, ardından o şeklin şartlarını bir kez daha okuyun. Sonra mirasçıları ve olası saklı payları gözden geçirin. Ancak bundan sonra istekleri yazıya dökmek mantıklıdır.

Metni yazarken sade bir dil kullanın. Süslü ya da çok kapsamlı cümleler yoruma açıktır; kısa ve net ifadeler ise niyetin anlaşılmasını kolaylaştırır. Gün, ay ve yıl yazılmış mı, imza yerinde mi, silinti ve ek var mı diye son bir kontrol yapın.

Yazdıktan sonra metni bir süre bekletip yeniden okumak, ilk bakışta fark edilmeyen belirsizlikleri ortaya çıkarır. Bu kontrol, hukuki bir görüşün yerini tutmaz ama olası boşlukları sezmenize yardım eder.

Bu yayın genel bilgi sunar. Kendi durumunuzdaki belirli bir soru için bir hukuk uzmanına danışmak ayrıca değerlendirilmesi gereken bir adımdır; burada anlatılanlar ise yalnızca neyi sormanız gerektiğini bilmenize destek olmak içindir.

• Şekli seçin, şartlarını okuyun
• Mirasçıları ve payları gözden geçirin
• Tarih, imza ve silintileri son kez denetleyin